“It’s the most wonderful time of the year”

Kerstfilms. Kerstfilms?

Elk jaar in december zie je weer dezelfde films langskomen, die bijna traditioneel als ‘kerstfilm’ worden ervaren of tenminste zo gepresenteerd. Voor de hand liggende films zijn natuurlijk die met een kerstthema, zoals Elf, A Christmas Carol , Love Actually en White Christmas. Maar er zijn een paar hardnekkige exemplaren waarvan je je afvraagt waarom ze toch steeds met kerst opduiken.

Die Hard

Eén daarvan is Die Hard, de eerste film uit de inmiddels beroemde serie. Het is waar, Bruce Willis is aan het begin van de film op weg naar een kerstborrel op het werk van zijn vriendin. Maar eenmaal daar aangekomen, bepalen al gauw een groep terroristen onder leiding van superboef Hans Gruber het spel en wordt er met knetterende mitrailleurs en pistolen geschoten. Het lijk met ‘ho-ho-ho’ op zijn hemd en een kerstmuts op, brengt de kerstgedachte bepaald niet dichterbij. Toch is het één van de klassiekers tijdens de feestdagen en hij is ook dit jaar ongetwijfeld niet van het scherm te slaan. Mensen zijn eraan gehecht geraakt om deze film in de kerstvakantie te zien en het versterkt het gevoel dat die kerstvakantie er weer is.

Een film die dezelfde functie heeft, met ook alleen het tijdstip van kerst als enige overeenkomst met kerst, is The Shining. Ingesneeuwd in een leeg hotel waar nog wat kerstbomen staan, wordt het hoofdpersonage vervolgens helemaal gek en slaat zijn vrouw bijna dood met een bijl. Het is niet helemaal in de geest van het kindje Jezus.

Tijdmachine

Sommige kerstfilms komen en gaan. Zo was The Time Machine (1960), naar het science-fiction boek van H. G. Wells over een uitvinder die in de nieuwjaarsnacht met zijn tijdmachine verdwijnt, lang populair op televisie met kerst, maar tegenwoordig is de film wellicht een beetje gedateerd, nu de technieken van 1960 verbleken bij de huidige special effects. De remake van 2002 heeft nooit echt voet aan de grond gekregen met kerst. Nu zijn er The Lord of the Rings en Harry Potter.

Dan is er een niet aflatende stroom sprookjesfilms die de kerstsfeer moeten benadrukken. Het heeft waarschijnlijk te maken met de verhalen die in vroeger tijden rond het kampvuur en later rond de kerstboom werden verteld. Het knusse gevoel van een verhaal waarin alles goed komt en waar wonderbaarlijke dingen gebeuren, past goed bij het verhaal met de Drie Wijzen, de ster en de herdertjes in het veld.

It's a Wonderful Life

Een film waar de geboorte van Christus is verborgen in een sprookje is bijvoorbeeld Narnia. De godsdienstige voorkeuren van de schrijver C.S. Lewis zijn nauwelijks verholen in het verhaal van de kinderen die een wondere wereld van sneeuw en ijs vinden als ze door een oude kast kruipen. Daar vinden ze de leeuw Aslan, die de rol van Christus belichaamd.

Je hebt dus kerstfilms en kerstfilms, sommige films hebben niets met kerst te maken, maar met sneeuw, of ze spelen zich alleen in de kersttijd af. Of ze hebben de zogenaamde kerstgedachte in zich: vrede op aarde, delen met elkaar, dat soort dingen. Een van de beroemdste films met die zogenaamde kerstgedachte, nog steeds in de top tien van klassiekers, is nog altijd It’s a Wonderful Life (1946). Een hoofdpersonage (gespeeld door James Stewart) heeft zelfmoordgedachten, maar beleeft als door een wonder hoe het leven zou zijn geweest als hij nooit geleefd had. Dan ziet hij hoeveel slechter de mensen om hem heen af zouden zijn geweest. Dus ziet hij de zin van zijn leven weer in, door wat hij voor andere mensen gedaan heeft. Het is ook een film die laat zien dat een kerstklassieker een zekere looptijd nodig heeft om een klassieker te worden. In de bioscoop was het geen succes. Pas in de jaren tachtig van de vorige eeuw kwam hij steeds vaker op televisie waar hij populair werd.

Het verband tussen het kerstfeest en de geboorte van Christus wordt zowel in de film als in de maatschappij steeds vager. Zoals ook bleek uit een gesprek dat ik een keer opving op een kerstmarkt. Een vrouw keek misprijzend naar een paar kerststalletjes en zei tegen haar vriendin: “Dat kan ik nou niet uitstaan, dat ze zelfs met kerst de godsdienst erbij halen.” Hans Gruber had het niet beter kunnen zeggen.

Andere content