De ‘Enchanted Wanderer’ Ben van Lieshout

Ten overstaan van het publiek van een goed gevulde zaal 2 van het Louis Hartlooper Complex stelde voormalig NFF-programmeur Herman de Wit vragen aan filmregisseur Ben van Lieshout. Dit naar aanleiding van diens documentaire Sketches of Siberia.

In de documentaire biedt Van Lieshout, in navolging van de Noorse poolreiziger Nansen met een boottocht, een snelweg en een gouddelvingswerkterrein een blik op werkende mensen in het oostelijke deel van Rusland. Na gedurende decennia vele speelfilms en documentaires gedraaid te hebben met – veelal – vaste crewleden, heeft de regisseur ditmaal weer eens zelf de video- en audio-opnamen gemaakt. “Dit is me goed bevallen,” vertelt de regisseur. “Op die wijze sta je namelijk toch directer in contact met degenen die je filmt.”

Laffe pannetjes en andere stijlkeuzes

Van Lieshout (geboren in Helmond, 1951) beaamt veel te fotograferen en wil met zijn zorgvuldig gekozen, grotendeels onbewogen kaders de kijker onderdompelen in en zelf laten ‘oordelen’ over het getoonde. Het gebrek aan spanning, zoals sommige toeschouwers dat ervaarden, neemt hij daarom voor lief. Deze keuze is een bewuste en heeft consequenties. “Ik wil weg blijven van de televisie-esthetiek waarin voornamelijk geïnterviewden te zien zijn en shots met laffe ‘pannetjes’ (horizontale camerabewegingen, red.). Ik hou wel van interviews gebruik ze eigenlijk nooit direct in mijn documentaires.”

Wel maakt de regisseur graag gebruik van de mogelijkheden van geluid. Spelen met effecten en muziek doet hij graag, maar stemgeluid zet hij liever enkel in als voice-over. Opvallend aan de film is dat niet al het gesproken Russisch wordt ondertiteld. Een bewuste keuze, die ervoor zorgt dat het buitenstaander-gevoel dat je als reiziger nu eenmaal hebt des te beter voelbaar wordt.

Opname-omstandigheden

Van Lieshouts strakke, onbewogen kaders maakt hij, zoals Herman de Wit terecht opmerkt, bijna altijd vanaf statief. Met uitzondering van bijvoorbeeld de enkele minuten durende sequenties van opruimwerkzaamheden in de gouddelvingsfabriek en de dollemansrit op de 300 km lange modderglij(auto)baan, waarop het me überhaupt niet mogelijk lijkt om harder te gaan dan de toegestane 20 (!) km per uur. Van Lieshout heeft de compacte camera daarbij handig op het dashboard weten te plaatsen om ons een nog meer (in)voelbare ervaring te bieden.

Filmen met een dergelijke camera en de door hem gehanteerde zoom-(audio)recorder kan hij eenieder aanraden: “Die dingen zijn water- en modderbestendig en doen het altijd!” De overbekende Siberische vrieskou heeft Van Lieshout er weliswaar niet mee getrotseerd gedurende de twee opeenvolgende septembermaanden waarin de opnamen door hem en zijn minimale filmploeg zijn gemaakt. Wie weet is dat een mooie uitdaging voor deze gelouterde filmmaker mocht hij, in de rol van “enchanted wanderer”, een volgende uitnodiging krijgen vanuit Russsische kunstkringen om zijn bijzondere kijk op hun uitgestrekte land vorm te geven met zijn ongedwongen reisverslagen. Voor mij vormden zij al enkele keren een heerlijk welkome oase van rust in het met films, games en gebeurtenissen overladen Nederlands Film Festival anno 2016.

Andere content