Martijn Maria Smits over film maken en kunst

"Film is wat anders dan Cinema."

Martijn Maria Smits is een van Nederlands meest eigenzinnige filmmakers. Vorig jaar maakte hij de One Night Stand Voor EmiliaWij stelden de filmmaker enkele vragen.

“Kunst moet persoonlijk zijn, vol schaamte.”

Wat is film?

“Tegenwoordig is film een massaproduct voor het individu. Vandaag de dag kan je alles bekijken wat je maar wilt; op je televisie in de keuken tijdens het koken, op je computer wanneer je in bed ligt, op je telefoon als je in de trein zit en straks op een horloge als je moet schijten in de bijenkorf. De definitie van film is voor mij hetzelfde geworden als die van televisie. Alles moet snel en vermakelijk zijn om het grote publiek te vangen. Dat publiek is dan ook een probleem, al ligt het echte probleem natuurlijk bij de mensen die dat publiek opvoeden. De meeste films vandaag de dag zijn dan ook bastaardkinderen van wat ooit “cinema” was. In cinema moet het beeld de overmacht hebben. Het is niet belangrijk wat je verteld maar hoe je dat verteld. In bijvoorbeeld de films van Lisandro Alonso wordt er zelfs helemaal ‘niets’ verteld.”

“Cinema is iets van de kijker vragen, zodat iedereen nadien ‘iets’ anders beleefd kan hebben. Hetzelfde geld voor een schilderij of een boek. Iedereen interpreteert de kleuren van Rothko anders tijdens het bekijken van hetzelfde schilderij en iedereen creëert een eigen persoonlijke wereld tijdens het lezen van hetzelfde boek. De keuze om te voelen moet niet opgedrongen worden maar vrij zijn. Ik vind het irritant om het scenario in een film te voelen. Wanneer dat gebeurd weet je dat de maker niets persoonlijk te vertellen heeft en enkel clichés opstapelt. Als kunstenaar is het belangrijk om een filosofie te hebben. Iedereen kan filmen, maar wat kunst waardig maakt is een filosofie. Het moet persoonlijk zijn, vol van schaamte.”

Wat is film maken?

“Voor mij is films maken zoiets als het beklimmen van een berg. Het is een ontzettende klote klus waarbij je natuurlijk zo nu en dan van het uitzicht geniet. Maar uiteindelijk sta je daar ziels alleen kleumend boven aan de top en is het moeilijk om je ervaring met anderen te delen. Soms is er dan die godverdomse zalige waardering die men als heroïne door je lichaam jaagt, een andere keer keert men je koud de rug toe en lijk je die gehele tocht haast voor niets te hebben gemaakt. Ik zie er dan ook erg tegenop om mijn eigen film te moeten presenteren. Ik ben ook niet tevreden over mijn eigen werk, tot heden is het allemaal simpelweg nog niet goed genoeg. Maar waardering is zeker een stimulans om door te blijven vechten.”

Welk doel streef je als filmmaker na?

“… een film op Cannes hebben, dat is mijn enige doel. Het publiek interesseert me niet zoveel. Immers trok Import Export van Seidl slechts zo’n 6000 bezoekers in Nederland en waarschijnlijk A Touch of Sin van Zhangke nog minder. Beiden zijn absolute meesterwerken. Ik zou trotser zijn om zo’n film te maken dan eentje waar 300.000 man naar toe gaat, maar waarbij die film niets voorstelt in vergelijking met de rest van de wereld. Ik ben niet anti-publiek, maar om de een of andere reden geef ik de voorkeur aan films waar datzelfde publiek geen tijd aan lijkt te besteden. Dat heeft ook met opvoeden te maken zoals ik al zei. Als je enkel patat en kroketten blijft vreten dan gaan je smaakpupillen vanzelf kapot en kost het moeite om weer echt iets te proeven.”

Wat mist de huidige Nederlandse cinema?

“Cinema. Maar begrijp me ook niet verkeerd, hedendaagse films als Langer Licht, Boven is het stil, Nothing Personal, Hemel en R U There zijn prachtige films die garant staan voor een nieuw begin. Metaal en Melancholie van Heddy Honigmann en verschillende films van Johan van de Keuken behoren verder tot mijn persoonlijke vaderlandse favorieten. Natuurlijk ook Control van Anton Corbijn, als we die mee mogen tellen.”

Waar ben je momenteel mee bezig?

“Op het moment ben ik aan het casten en schrijf ik de laatste zinnen van het scenario dat ik in februari ga verfilmen. Het speelt zich af in een dorp in Brabant, ik kom daar zelf vandaan. Het gaat over je buitengesloten voelen, over eenzaamheid en schuld. Een belangrijk element wordt geweld, niet alleen zuiver fysiek, maar één die loert aan de oppervlakte van dingen; in de open weilanden waar men niet kan verbergen, in de dreiging van mensen die inbreuk maken op jouw privéterrein, onder vijf jaar oude peuters in een klaslokaal, hoe een mot een uitweg zoekt en over de vensterbank kruipt, in de onwetendheid van wie men kan vertrouwen of verliezen onder vrienden en familie, maar vooral binnen de suggestie dat vrijwel alles je op kan wachten in het donker.”

Over de auteur

Guido Franken

Guido Franken (1988, Brunssum) behaalde zijn Master ‘Film en Televisie’ aan de Universiteit Utrecht. Naast zijn werk als producent van korte films, documentaires en animaties is hij oprichter van NeerlandsFilmdoek.nl, drijvende kracht achter CineSud en sinds 2016 Limburg Film Commissioner. Tevens is hij festivaldirecteur van Euregion Shorts Film Festival en SHIFT Film Festival.

Andere content