Nathalie Crum: “Er kroop een verkeerd soort onrust in me”

Over het gelukmakende proces van documentaire maken.

Nathalie Crum (1986) studeerde in 2014 af aan de Nederlandse Film en Televisie Academie, nadat ze eerder haar bachelor afrondde aan de Kunstacademie te Maastricht. De jonge documentairemaakster uit Puth zag haar films inmiddels al op diverse (internationale) filmfestivals en nationale televisie voorbij komen. Onlangs maakte ze de documentaire Tien. Wat doe je als je hoofdpersoon, waarom je je hele film hebt gebouwd, onverwachts niet zo spraakzaam blijkt?

“Als de samenwerking goed verloopt wordt je als drietal toch even één.”

Grote stap

Geboren in het dorpje Puth volgde Nathalie de Academie Beeldende Kunsten in Maastricht. Na haar afstuderen daar werkte ze een tijdje als fotograaf, maar ook als begeleider van mensen met een verstandelijke beperking. Omdat niet alleen het vastleggen, maar ook vertellen van verhalen steeds en steeds meer begon te kriebelen besloot ze in 2010 naar Amsterdam te verhuizen om aan de Filmacademie te gaan studeren. “Ik vond het best moeilijk om mijn leven in Limburg achter te moeten laten om die stap naar het filmmaken te kunnen zetten. Maar tot de komst van CineSud waren de mogelijkheden om je in Limburg op een professionele manier te ontwikkelen heel beperkt. Er lijkt nu echter iets te verschuiven: Amsterdam is niet vanzelfsprekend meer de enige plek waar je in contact kan komen met de filmindustrie. Ik hoop dat dat kansen biedt aan mensen die de mogelijkheid niet hebben om een studie te volgen zoals die aan de Filmacademie.”

De keuze om naar Amsterdam te gaan pakte voor Nathalie niet verkeerd uit. Integendeel. Sinds haar afstuderen in de richting Regie Documentaire maakte Nathalie een jeugddocumentaire die enkele grote festivals bereikte en werd uitgezonden door de KRO-NCRV en regisseerde ze een Uur van de Wolf. Een van deze producties is de korte documentaire Tien, over Jolijn, die als enige van haar gezin haar (overleden) vader Tien niet kan herinneren. In tegenstelling tot haar drie oudere zussen die allemaal hun eigen herinneringen aan hem hebben. Toch is het vooral Jolijn die bang is dat hij vergeten zal worden, zeker nu haar moeder zal hertrouwen. Ze mist haar vader heel erg, ook al kent ze hem alleen uit verhalen.

Verveling

“Ik wilde eigenlijk een film maken over verveling, en dan vooral de leuke kant daarvan: over de verbeelding die het in je kan oproepen als kind,” vertelt Nathalie. “Ik weet zelf al te goed hoe je je te pletter kunt vervelen in een klein dorp, maar ook hoe leuk dat kan zijn omdat je juist door die verbeelding in eigen gecreëerde werelden terechtkomt.” Met die gedachte ging de regisseuse op zoek naar kinderen die in een soortgelijke plek als Puth leven. Tot ze Jolijn tegenkwam. “Toen ik bij Jolijn terechtkwam was er werkelijk niemand die zich verveelde, maar er waren wel tal van andere mooie verhalen die heel open met me gedeeld werden. Dat Jolijn Tien mist intrigeerde me direct: hoe kun je iemand missen die je nooit gekend hebt? Toen heb ik mijn oorspronkelijke idee direct laten varen.”

De openheid waarmee in deze fase de verhalen werden gedeeld, verdween toen de camera’s gingen draaien. “Tijdens de draaidagen vond Jolijn het erg moeilijk om erover te praten, wat heel begrijpelijk is maar toch onverwacht kwam. Ik wilde het verhaal vanuit haar perspectief vertellen, maar had in de montage nauwelijks gesproken woord tot mijn beschikking.” Samen met de editor besloot Nathalie daarom om zelf een voice-over te bouwen die we baseerden op de gesprekken in de research-fase. “We probeerden ons zo goed mogelijk te verplaatsen in haar beleving. Nadien hebben Jolijn en ik de voice-over samen doorgenomen en waar nodig aangepast en omgezet in haar bewoordingen.”

Toewijding

Bovenstaand voorbeeld laat direct zien dat planning bij documentaires moeilijk is. Je komt altijd voor verrassingen te staan. Toch is het goed om te doen, vind ook Nathalie. “Elke film zit vast aan een strakke planning, en dat is maar goed ook. Tijdens deze draaidagen kwam de planning echter knel te zitten en kroop er een verkeerd soort onrust in me. Ik hield het overzicht wel, maar probeerde op alle vlakken de boel te redden. Met terugwerkende kracht besef ik dat ik me toen meer gericht heb op het behalen van het eindresultaat dan op het moment zelf het proces beleven. Dat is iets dat ik niet meer op die manier wil invullen. Zo wil ik niet tegenover mijn personages staan. Ik wil me aan hen toewijden en die toewijding moet ik beter leren te beschermen. Nu was ik vooral waakzaam dat mijn onrust niet om zou slaan in paniek. Dat vergt veel van je energie. Zelf iets van paniek voelen is niet eens zo erg, maar zodra je het overbrengt op anderen, is het foute boel. Dat vraagt om een vorm van zelfbeheersing, wat betekent dat je met jezelf aan de slag moet terwijl je je het liefst volledig op een ander wilt richten.”

Vingers

Des te spannender was het om de reacties op de film mee te maken. Zowel de vakbroeders als publiek waren echter positief. Tien is dan ook een intiem en ontroerend portret geworden dat onder meer het IDFA, Go Short Nijmegen en het Kurzfilmtage Oberhausen heeft bereikt. De mooiste reacties kreeg Nathalie van kinderen. “Zalen vol kinderen die er hardop en goudeerlijk iets van vinden is een van de mooiste dingen die er zijn. Van kinderen die zich zuchtend door het onderwerp heen worstelen tot kinderen die na afloop naar me toe komen en vertellen dat hun vader of moeder ook is overleden.”

“Het wordt door verschillende leeftijden steeds anders geïnterpreteerd. Zo was er op het IDFA een meisje van zeven of acht jaar oud die tijdens een Q&A haar vinger prangend de lucht in stak, ze had er een wat ontdane blik bij. Ze vroeg waarom we de vingers van Tien in potjes hadden gedaan, hadden we die soms afgehakt? Ze bedoelde daarmee de scene waarin Jolijn haar zusje potjes laat zien met daarin as van Tien. Haar zusje vraagt dan of ze soms weet van welk stukje lichaam de as komt, “Was dit een stukje van z’n duim?”. Het meisje in de zaal had het totaal anders begrepen, het arme kind had zich de rest van de film afgevraagd wat we in godsnaam met Tien hadden gedaan.”

Dromen

Voor Nathalie is het maken van documentaires een gelukmakend proces, waarin veel zaken samenkomen. “De intimiteit die gepaard gaat met het maken van een documentaire fascineert me. De personages die je het vertrouwen schenken om je toe te laten tot hun levens, maar ook de kleinschaligheid van de ploeg: als de samenwerking goed verloopt wordt je als drietal toch even één.” Opvallend is dat haar documentaires vaak over kinderen gaan. “Kinderen pikken in een vertelling veel meer dan volwassenen. Het vergroten en zelfs buiten proportie opblazen van een verhaal doet voor hen geen afbreuk aan ‘de werkelijkheid’. Een kind staat nog zo dicht tot zijn of haar verbeelding dat de scheiding tussen wat echt of niet echt is niet in het bijzonder interessant voor hem is. Het genre lijkt daarmee breed uit te diepen, het geeft de vrijheid om situaties vorm te geven die de documentaire werkelijkheid ontstijgen. Zoals onze dromen dat ’s nachts ook doen en tóch onderdeel uitmaken van ons dagelijks bestaan.”

Toekomst

Inmiddels staan er allerlei nieuwe projecten op stapel. Zo maakt Nathalie deze zomer een jeugddocumentaire in samenwerking met producent Een van de Jongens en de NTR. Hiervoor keert ze terug naar haar geboortestreek. “De film gaat over het jongste lid van schutterij Sint Antonius in Slek, vlakbij Echt. Daar heb ik ontzettend veel zin in. Ik droom al een tijdje over een film die zich afspeelt in het verenigingsleven.”

Een vraag die wij vaak voorgelegd krijgen is hoe men een documentaire vertoond krijgt op de publieke omroep. Hoe is dit bij Nathalie gelukt? “In mijn geval is dat contact gelegd door de filmacademie, dus is het makkeljk praten. Hoe ik het zonder die opleiding gedaan zou hebben, weet ik in alle eerlijkheid dan ook niet. Maar ik denk wel zeker te weten dat veel documentairemakers en producenten open staan voor contact: benader iemand die je om wat voor reden dan ook aanspreekt en vraag of je je plannen eens mag voorleggen. Wie weet wat daar uit voortkomt. En verdiep je in het maken van een goed filmplan, dat is wat omroepen en fondsen betreft de eerste stap die je moet zetten.”

Vind je dit interessant?
Les krijgen van Nathalie? Kijk eens bij de één-op-één coaching die we aanbieden.
Tell me more

Andere content